IPv4 ба IPv6

Интернэт протокол (IP) гэж юу вэ?

Хvн тєрєлхтєний тvvхэн дэх хамгийн том ололтуудын нэг бол яах аргагүй интернэт юм. Тэгвэл түүний гол үндсэн зүйл бол интернэт протокол юм. Интернэт протокол нь сүлжээнд байгаа компьютерүүд хэрхэн яаж хоорондоо холбогдохыг үзүүлдэг дүрэм юм. Өөрөөр хэлбэл өөр хоорондоо ярилцдаг хэл юм. Интернэт протоколын 2 хувилбар байдаг. IPv4 ба IPv6 гэсэн

IPv4 хувилбар

IPv4 нь интернэт протоколын анхны хувилбар юм. Өнөө цагт хамгийн өргөн хэрэглэгдэж байгаа протокол юм. IPv4 хувилбар нь нийтдээ 4,294,967,296 хаягын сантай. Энэ тооноос цааш явах боломжгүй юм. Өнөөдрийн байдлаар дэлхийн интернэтийн ихэнх урсгалыг энэ хувилбарын хаягттай хэрэглэгч эзэлж байна.

IPv6 хувилбар

Энэ хувилбар нь өнөө цагийн өсөн нэмэгдэж байгаа интернэт хостуудыг хаяглах маш олон тооны тоо тоймшгүй хаягын сантай юм. Мөн бусад олон боломж, бололцоотой.

IPv4 ба IPv6 харьцуулалт

	IPv4 хувилбар	IPv6 хувилбар
Үүссэн он	1981	1999
Хаяглалтын хэмжээ	32 бит	128 бит
Хаяглалтын формат	192.149.252.76	3FFE:F200:0234:AB00:0123:4567:8901:ABCD
Mask net	192.149.0.0/24	3FFE:F200:0234::/48
Хаяглалтын тоо	2^32=4,294,967,296	2^128=340,282,366,920,938,463,374,607,431,768,211,456

Энэ хоёр хувилбарын ялгаа

Энэ хоёр хувилбарын гол ялгаа нь хаяглалтын тоондоо л байгаа юм. IPv4 хувилбар нь ердөө л 4,294,967,296 хаягын сантай бол IPv6 хувилбар нь 340,282,366,920,938,463,374,607,431,768,211,456 хаягын сантай. Чухам энэ ямар нэртэй тоо, хэдий чинээний их хэмжээг заадаг юм бэ гэдгийг би лав мэдэхгүй.

IPv4-өөс IPv6 руу шилжих

Цаашид интернэтийн үйлчилгээ үзүүлэгч компаниуд IPv4 хаягын дутагдлаас болж IPv6 руу шилжихээс өөр гарц үгүй болж байна. Дэлхийн олон интернэт үйлчилгээний компаниуд IPv4-өөс IPv6 руу шилжих өөр өөрийн тактик төлөвлөгөөгөө боловсруулан шилжиж байна. Манайд ер нь энэ талын ажил хийгдэж байна уу?

Утасгүй сүлжээгээ сайжруулах энгийн аргууд

Утасгүй сүлжээгээ сайжруулах энгийн аргууд

Утасгүй технологи нь таныг кабель утсанд орооцолдохгүй, мөн өрөө тасалгаандаа чөлөөтэй нүүх, шилжих бололцоо олгодог. Гэвч зарим үед сигналын түвшин бага байна гэсэн мэдээлэл таны компьютер өгч магадгүй юм. Энэ үед таны интернет холболт удаан бөгөөд найдваргүй болдог. Тийм учраас танд утасгүй интернет холболтоо сайжруулах маш энгийн аргуудаас танилцуулж байна.
1.Утасгүй (router) хандах цэгээ аль болох төвдөө байрлуулах
Та утасгүй (router) хандах цэгээ аль болох өрөө тасалгааны төвд байрлуулах ёстой. Өрөөнийхөө хана, шалан дээр болон том метал зүйлын дэргэд байрлуулах нь тохиромж муутай. Энэ нь сигналыг интерфэренцед оруулж холболтонд муугаар нөлөөлдөг. Доорхи зургыг ажиглаарай.



2. Руторын антенаа солих

Руторын антенн бол анх ирэхдээ стандарт чиглэлгүй антен (omni-directional) байдаг. Энэ нь бүх чиглэлд жигд цацаргана гэсэн үг. Рутор чинь гадна хананд ойрхон байвал сигналын нэг хэсэг нь танай гэрийн гадна тархана гэсэн үг. Гэхдээ руторын чадал маш бага байдаг л даа. Сигналын түвшинг бууруулахгүй оновчтой байрлалд хүргэхийн тулд чиглэлтэй антен хэрэглэж болно.



3. Дахин дамжуулагч тавих

Утасгүй сүлжээний хамрах хүрээг тэлэх зорилгоор утасгүй дахин дамжуулагч ашиглаж болно. Дахин дамжуулагчаа компьютер, хандах цэг хоёрын хооронд нь тавиад болно. Энэ нь сигналын түвшинг нэмэгдүүлдэг. Дахин дамжуулагч тавих нь маш хялбар энгийн хялбар байдаг.



4. Утасгүй сүлжээний картаа солих

Утасгүй сүлжээний карт нь компьютер болон руторын антенаас сигналыг хүлээн авах, нэвтрүүлэх үүрэг гүйцэтгэнэ. Зарим тохиолдолд рутор хичээн сайн ажиллаж сигналын түвшин сайн байв ч утасгүй сүлжээний карт муу ажиллаж болно. Энэ тохиолдолд сүлжээний картаа солино.

5. Суваг өөрчлөх

Утасгүй руторууд нь ялгаатай давтамжийн зурвасууд дээр ажилладаг, яг радио станцууд шиг. Үүнийг олон улсын IEEE 802.11 стандартад заасан байдаг. Жишээ нь: АНУ ба Канадад бол 1,6,11 суваг байх жишээтэй. Утасгүй руторын сувгийн тохиргоог хийхдээ тухайн руторын тохиргооны зааврыг харах хэрэгтэй. Таны компьютер тэр сувгуудыг автоматаар илэрүүлдэг.




6. Гадны өөр радио нөлөөлөлийг багасгах (interference)

Таны өрөө, тасалгаанд байгаа бусад утасгүй электрон төхөөрөмжууд хандах цэгт нөлөөлж магадгүй юм. Өөрөөр хэлбэл 2,4 GHz давтамж ашигладаг утасгүй гэр ахуйн электрон төхөөрөмжөөс аль болох зайлсхийх хэрэгтэй.

7. Нэг үйлдвэрлэгчийн төхөөрөмжүүдийг сонго

Таны утасгүй рутор нь Linksys харин утасгүй сүлжээний карт чинь D-Link байвал тийм ч сайн биш, гэхдээ ажиллах ажиллана. Маш сайн ажиллуулна гэвэл нэг брэндын бүтээгдэхүүн сонгохыг санал болгож байна.

8. Руторынхээ программ хангамжыг шинэчлэх

Ямар ч рутор (хандах цэг) үйлдвэрлэгчээс анх гарахдаа өөрийн гэсэн жижиг программ хангамжын хэрэгсэлтэй гардаг. Энэ программ хангамжын шинэчлэгдсэн хувилбарыг интернэтээс татаж аваад шинэчлэж байх хэрэгтэй юм. Учир нь нэмэлт шинэ боломжууд нэмэгдсэн байдаг.

Future Desktops Arrive Today

Бид бүхний хэрэглэж заншсан ширээний компьютерууд(PC)маань баяртай гэж хэлэх цаг нь болжээ дээ. Сүүлийн 15 жилийн туршид онцгой том өөрчилт гараагүй байсан ширээний компьютерууд маань техник технологийн хөгжлийн үр дүнд ихээхэн өөрчилт орох болж байна.
http://www.pcworld.com/article/166638/future_desktops_arrive_today.html эндээс ороод үзнэ үү

Хамгийн үнэтэй компьютер

Японы засгийн газар дэлхийн хамгийн үнэтэй компьютерийг зохион бүтээхэд нь санхүүжүүлжээ."Дэлхийн дуураймал" нэртэй уг компьютерийн төхөөрөмж нь 400 сая ам. долларын өртөгөөр боссон гэнэ. Дэлхийн 500 супер компьютерийг тэргүүлдэг "Дэлхийн дуураймал"-ын эрхийг Японы үндэсний сансрын хөгжлийн агентлаг эзэмшдэг юм байна.
Энэ компьютер нь 640 процессортой, процессор бүр нь чиглүүлэгч найман процессортой энэ супер компьютерийн санах ой нь 10 терабайт гэнэ. Технологийн энэхүү дэвшилтэт төхөөрөмжийг цаг уур, далай судлал гэх мэт олон улсын хэмжээний төслүүдэд өргөнөөр ашигладаг гэнэ.

Common English 200 sentences

Хэн нэгэнд хэрэг болж юун магад.
1. I see - Би ойлголоо
2. I quit! - Би болилоо
3. Let go! - Явуулаач
4. Me too - Би ч гэсэн
5. I will do my best ! - Би хамгийн сайнаараа ажиллах болно!
6. No way! - Яг ш дээ.
7. Come on - Алив.
8. Hold on - Байж байгаарай
9. I agree - Би зөвшөөрчихнө, би ч гэсэн
10. Not bad - муугүй шүү
11. Not yet - Одоохондоо арай болоогүй байна
12. See you - Баяртай
13. Shup up! - Амаа тат, дуугүй бай
14. So long - Мөд уулзая, түр баяртай
15. Why not? - Яагаад үгүй гэж
16. Allow me - Алив би хийе
17. Be quiet! - Чимээгүй!
20. Have fun! - Сайхан хөгжилдөөрэй
18. Cheer up! - Амжилт
19. Good job! - Сайхан ажил, Сайн ажиллаа.
21. How much? - Хэдий үнэтэй
22. I’m full - Би цадчихлаа
23. I’m home - Би гэртээ
24. I’m lost - Би төөрчихлөө
25. My treat - Би даая.
26. So do i - Би ч гэсэн
27. This way - Энэ зүг
28. After you - Таны дараа
29. Bless you! - Бурхан өршөөг
30. Follow me! - Намайг дагаад
31. Forget it! - Мартаж үз
32. Good luck! - Амжилт хүсье
33. I decline! - Зөвшөөрөхгүй байна
34. I promise - Амлаж байна.
35. Of course! - Тэгэлгүй яахав
36. Slow down! - Аяархан
37. Take care! - Болгоомжтой яваарай
38. They hurt - Тэд өвдчихсөн
39. Try again - Дахиад давт
40. Watch out! - Болгоомжтой
41. What’s up - Юу байнаа
42. Be careful! - Болгоомжтой
43. Bottoms up! - Босоод марш,ууж байгаа зүйлийнхээ ёроолыг харах
44. Don’t move!
45. Guess what? - Яасан гээч
46. I doubt it - Би эргэлзэж байна.
47. I think so - Миний бодлоор, би тэгэж бодож байна
48. I’m single - Би ганц бие.
49. Keep it up! - гүйцэх
50. Let me see - Надад харуулаач
51. Never mind - Болилоо
52. No problem! - Асуудалгүй.
53. That’s all! - Ингээд л болоо.
54. Time is up - Цаг дуусаа
55. What’s new? - Сонин сайхан?
56. Count me on - Надад итгэж болно
57. Don’t worry - Санаа зоволтгүй
58. Feel better? - Арай дээрдэв үү?
59. I love you - Би чамд хайртай.
60. I’m his fan - Би түүний фен нь
61. Is it yours? - Энэ чинийх үү?
62. That’s neat - Гоё юмаа
63. Are you sure? - Та итгэлтэй байна уу?
64. Do i have to - Би заавал уу?
65. He is my age - Тэр надтай чацуу
66. Here you are - Чи энд байсан юм уу?
67. No one knows - Хэн ч мэдэхгүй
68. Take it easy - Тайвшир даа
69. What a pity! - Ямайр гайхалтай юм.
70. Аny thing else? - Өөр ямар нэг зүйл байна уу?
71. To be careful! -
72. Do me a favor? - Надад туслаач
73. Help yourself - Өөртөө тусал
74. I’m on a diet - Би хоолны дэглэм барьж байгаа
75. Keep in touch - Холбоотой байгаарай
76. Time is money - Цаг бол алт
77. Who’s calling? - Хэн залгаж байна.
78. You did right - Чи зөв хийсэн байна
79. You set me up! - Чи намайг хулхидсан байна
80. Саn i help you? - Танд тусламж хэрэгтэй юу?
81. Enjoy yourself!
82. Excuse me, Sir - Өршөөгрөй ноёнтоон
83. Give me a hand! - Надад туслаач!
84. How’s it going? - Хэр явж байна даа?
85. I have no idea - Надад ямар ч мэдэх юм алга
86. I just made it! - Би дөнгөж сая ажуулчихлаа!
87. I’ll see to it! - Би харж л байя
88. I’m in a hurry! - Би яарч байна!
89. It’s her field - Энэ тэрний өөрийнх нь салбар
90. It’s up to you - Чамаас л бүх юм шалтгаална
91. Just wonderful! - Гайхамшигтай!
92. What about you? - Би яах юм болж байна?
93. You owe me one - Чи надад нэг өртэй
94. Your’re welcome - Тавтай морил
95. Any day will do - Хэзээ ч хйисэн яахав
96. Are you kidding? - Чи тоглоогүй биз?
97. Congratulations! - Баяр хүргье!
101. It sounds great! - Дажгүй сонсогдож байна.
102. It’s a fine day - Яахав дажгүй өдөр байна.
103. So far, so good - Дажгүй шүү.
104. What time is it? - Цаг хэд болж байна.
105. You can make it! - Би хийж чаднаа.
106. Control yourself! - Өөрийгөө удирд
107. He came be train - Тэр галт тэргээр ирсэн.
108. He is ill in bed - Тэр өвдөөд орондоо байгаа.
109. He lacks courage - Тэр зориггүй
110. How’s everything? - Бүх юм хэр байна даа?
111. I have no choice - Надад ямар ч сонголт алга.
112. I like ice cream - Би мөхөөлөдөст дуртэй
113. I love this game - Би энэ тоглоомонд дуртай.
114. I’ll try my best - Би байдгаараа хичээнээ 1
15. I’m on your side - Би чиний талд байгаа шүү
116. Lont time no see! - Удаан уулзалдсангүй
117. No pain, no gain -
118. Well, it depends - Ер нь харж л байж больёо доо
119. We’re all for it - Бид бүгдээрээ тэрний төлөө байгаа
120. What a good deal! - Ямар сайхан санал вэ!
121. What should i do? - Би яах ёстой вэ?
122. You asked for it! - Чи энийг л асуугаа биздээ
123. You have my word - Чи миний үгийг сонссон
124. Believe it or not! - Итгэнэ үү байна уу өөрөө мэд
125. Don’t count on me - Надад найдаад хэрэггүй шүү
126. Don’t fall for it! - Битгий тэрэнд унаж тусаад байгаарай
127. Don’t let me down - Намайг битгий мяаруулчихаарай даа
128. Easy come easy go -
129. I beg your pardon - Юу гэнээ дахиад хэлдээ
130. I’ll be back soon - Би удахгүй ирнэ
131. I’ll check it out - Би яасанг нь харамз
132. It’s a long story - Их урт түүх байна
133. It’s sunday today - Өнөөдөр ням гараг
134. Just wait and see! - Хүлээгээд харж бай
135. Make up your mind - Алив нэг санаа боддоо
136. That’s all i need - Миний хэрэгэй бүх юм ингээд болоо
137. The view is great - Их гоё харагдаж байна
138. The wall has ears - Энэ хана чихтэй шүү.
139. There comes a bus - За автобус ирж байна
140. What day is today? - Өнөөдөр ямар өдөр билээ
141. What do you think? - Юу гэж бодож байна даа.
142. Who told you that? - Хэн чамд наадахыг чинь хэлсэн юм?
143. Who’s kicking off?
144. Yes’ i suppose so - За, би зөвшөөрөхөөс дөө.
145. You can’t miss it - Боломжийг бүү алд
146. Any messages for me? - Надад ямар нэг захидал байна уу?
147. Don’t be so modest -
148. DOn’t give me that! - Надад битгий наадахаа өг
149. He is a smart boy - Тэр их ухаантай хүү
150. He is just a child - Тэр чинь жаахан хүүхэд шүү дээ.
98. I can’t help it - Би яаж ч чадахгүй нь
99. I don’t mean it - Би тэгье гэж бодоогүй
100. I’ll fix you up - Би чамд туслана аа
51. I can’t follow you - Би чамайг дагаж чадахгүйнээ
152. I felt sort of ill - Би нэг л өвдөөд байх шиг байна
153. I have a good idea! - Надад сайхан санаа байна.
154. It is growing cool -
155. It seems all right - Яахав дажгүй л харагдаж байна.
156. It’s going too far - Энэ хэтэрхий хол явчихлаа
157. May i use your pen? - Таны үзгийг хэрэглэж болох уу?
158. She had a bad cold - Тэр ханиад хүрчихсэн
159. That’s a good idea - Наадах чинь дажгүй санаа байна.
160. The answer is zero - Хариулт нь бол 0.
161. What does she like? - Тэр юунд дуртай вэ?
162. As soon as possible! - Аль болох хурдан
163. He can hardly speak - Тэр бараг ярьж чадахгүй
164. He always talks big - Тэр дандаа хог тарьж байдаг юм
165. He won an election - Тэр сонгуульд ялсан
166. I’m a football fan - Би хөлбөмбөгийн хорхойтон
167. If only i could fly - Хэрвээ би нисч чаддагсан бол
168. I’ll be right there - Би наана чинь одоохон очлоо
169. I’ll see you at six - 6-д уулзья
170. It is true or false? - Энэ үнэн үү? Худал уу?
171. Just read it for me - Надад уншаад өгөөч
172. Knowledge is power - Мэдлэг бол хүч
173. Move out of my way! - Миний замаас холд
174. Time is running out - Цаг дуусч байна
175. We are good friends - Би сайн найзууд
176. What’s your trouble? - Чамд юу тохиолдов? Яачихаав?
177. You did fairly well! - Чи маш сайн хийсэн байна штээ
178. Clothes make the man - Хувцас бол бурхан
179. Did you miss the bus? - Автобуснаасаа хоцорчихсон юмуу?
180. Don’t lose your head - Битгий толгойгоо алдчихаарай
181. He can’t take a joke - Тэр тоглоом даадаггүйм
182. He owes my uncle $100 - Тэр миний авга ахад 100-н өртэй
183. How are things going? - Xэр байна?
184. How are you recently? - Ойрд чи хэр байна?
185. I know all about it - Би бүгдийг нь мэднэ
186. It really takes time - Энэ үнэхээр цаг авах юмаа
187. It’s against he law - Энэ хууль зөрчиж байна
188. Love me, Love my dog -
189. My mouth is watering - Арааны шүлс гоожиж байна
190. Speak louder, please - Чанга яриач, тэгэх үү?
191. This boy has no job - Тэр хүү ажилгүй
192. This house is my own - Энэ байшин минийх
193. What happened to you? - Чамд юу тохиолдов?
194. You are just in time - Чи яг цагтаа ирлээ
195. You need to workout - Чи жаахан дасгал хийх хэрэгтэй
196. Your hand feels cold - Чиний гар чинь хүйтэн байна
197. Don’t be so childish - Битгий хүүхэд шиг аашлаад бай
198. Don’t trust to chance! - Боломжинд битгий итгэ
199. Fasten your seat belt - Суудлынхаа даруулгыг хийгээрэй
200. He has a large income - Тэр их орлоготой хүн

Ирээдүйн компьютер

Ирээдүйд (тун удахгүй) бид маш жижигхэн, авсаархан хумсны толио шиг компьютер ашиглаж эхлэх нь дээ. Энэ компьютеруудыг их олон янзаар нэрлэх юм байна. Зарим газар үзгэн компьютер гэж нэрлэж байгаа юм байна. Гол технологи нь хэт ягаан буюу инфра долгион ашиглана.Энэ компьютер боловсруулах хүчин чадал, багтаамжын хувьд өнөө цагийн компьютеруудаас илүү байх юм байна.
http://www.youtube.com/watch?v=40tS8A-SJ6c&feature=related
та энэ холбоосоор ороод үзнэ үү.

ЭХ ХАВТАН (motherboard)

Энэ удаа бид компьютерийн эх хавтангийн тухай ярилцана. Компьютерийн гэрийг (case) нээхэд эх хавтан (motherboard) харагдана. Ер нь компьютерийн гэрт хамгийн гол төхөөрөмжүүд байрладаг. Тухайвал: Уян, хатуу, компакт диск унших төхөөрөмжүүд,төв процессор, түүний байрлах суурь, санах ойнууд, тэжээлийн блок, гадаад төхөөрөмжүүдийг залгахад зориулсан үүрнүүд гэх мэт олон төхөөрөмжүүд байрладаг.
Мөн түүн дотор motherboard [эх хавтан] гэж нэрлэдэг компьютерийн хамгийн гол цөм бөгөөд хамгийн томдоо орох эх хавтан байрлана. Энэ хавтан дээр компьютерийн бүх дотоод төхөөрөмжүүд бэхлэгдэх буюу холбогддог. Компьютерийн уураг тархи гэж нэрлэдэг процессор буюу CPU (Central Processing Unit) мөн л эх хавтан дээр байрлана. Процессор бол мэдээлэл боловсруулах гол ажиллагааг гүйцэтгэдэг төхөөрөмж юм. Процессорын мэдээлэл боловсруулах хурдыг мегагерцээр [Mhz] хэмжинэ. Өнөө үед харилцан адилгүй хурдтай, төрөл бүрийн процессорууд байгаагаас хамгийн өргөн хэрэглэгдэж буй нь Pentium процессор юм.
Эх хавтан ба процессор хоёр бие биедээ тохирч байх ёстой. Эх хавтанд дурын процессор таарахгүй, харин зөвхөн түүнд зориулагдсан процессор л таарна.
Эх хавтан дээр процессороос гадна дууны карт ба видео карт, санах ой гээд олон төхөөрөмж байрладаг гэдгийг дээр дурдсан.
Эх хавтангийн үүрэг бол түүнд дээр байгаа бүх төхөөрөмж, эд ангиудыг хооронд холбох, тэжээлийг нь хуваарлаж өгөх үндсэн зориулалттай.
Эх хавтан мөн л тодорхой үе шаттайгаар хөгжиж ирсэн. Эхний үеийн эх хавтангууд тэжээл зарцуулалт их, овор хэмжээ том, цөөн тооны элементүүд болон гаднаас нэмэж суулгах төхөөрөмжийн үүр нь цөөхөн байсан.
Тухайвал зөвхөн уян диск, санах ойн слот гэх мэт. 1982 оны үед хэрэглэж байсан IBM 5150 эх хавтангийн зураг доор харагдаж байна.


Өнөө үеийн компьютерийн эх хавтангууд бол маш их өргөн боломж хэрэглэгчидэд олгох болсон. Хэрэглэгч өөрөө компьютерийнхаа хүчин чадлыг нэмэх, өргөтгөх, сайжируулах боломжоор хангагдсан.
Танд дан ганц эх хавтан байхад л та түүнд тохирсон төхөөрөмжүүдийг нэмж тавиад бүрэн компьютертай болж болно. Нэмэлт төхөөрөмжүүдийг нэмж тавих нь танаас тийм их мэдлэг, чадвар шаардахгүй. Сүүлийн үед манай оюутан залуус түүгээр ч барахгүй ерөнхий боловсролын сурагчид ч тун сайн хийж сурсан байгаа юм.

Эх хавтангийн бүрэлдэхүүн хэсэг. (Motherboard components)

PC компьютерийн хамгийн чухал хэсгүүдийн нэг бол яах аргагүй эх хавтан гэдгийг бид мэддэг. Үүнийг янз бүрээр нэрлээд байдаг. Тухайвал: Main board, mother board, system board, planer гэх мэтээр нэрлэдэг. Эх хавтангийн ерөнхий загварыг Form Factors гэж нэрлэдэг. Энд түүний физик хэмжээ, өргөтгөх үүр, хэлбэр загвар ордог. Хэд хэдэн төрөл загвар байдаг. Тухайвал:
Эхэн үеийн эх хавтангийн загвар Baby – AT, Full size – AT, LPX сүүлийн үеийн загвар ATX, Micro-ATX, Flex-ATX, NLX, WTX гэх мэт байхаас гадна Compaq, Packard Bell, Hewlett Packard, notebook гэсэн хэлбэрүүдтэй ч байдаг. Зураг 3 дээр сүүлийн LPX “form factors” –ийн ар талаас нь харсан байдал харагдаж байна.
Эх хавтан бол системийн цөм нь юм. Учир нь түүнд бүх тоног төхөөрөмжүүд холбогдоно мөн бүх төхөөрөмж хооронд мэдээлэл солилцоход гол үүрэг гүйцэтгэнэ. Эх хавтангууд төрөл, хэмжээгээрээ ялгаатай байдаг ч ямар ч эх хавтан доорхи хэсгүүдийг ерөнхийдөө агуулж байдаг. Үүнд:

• Процессор суулгах үүрнүүд (socket, slot)
• Процессорын тэжээлийг тогтворжуулах хэсэг
• Chipset (North and South bridges) - Main board бүр хоёр гол гүүрэн микросхемтэй байдаг. Эдгээр микросхемүүд нь (CPU) төв процессорыг компьютерийн бусад хэсэгтэй холбож өгөх үүрэгтэй.
• Super I/O chip – Оролт гаралтын суурь чип
• Нэн шуурхай ойнууд (Cache memory)
• Санах ойнуудыг суулгах үүрнүүд (SIMM/DIMM/RIMM sockets)
• Тогтмол санах ой (ROM BIOS)
• Цаг болон CMOS ийн батери
• Jumpers
• Залгуурууд (Connectors)
• ISA/PCI/AGP bus slots - Дууны кард болон видео кард, сүлжээний кардад зориулагдсан суурь
• Battery - Системийн үндсэн тохиргоо буюу он, сар, өдөр, цаг, минутыг хадгалах зориулалтаар ашигладаг.
• Integrated Drive Electronics (IDE) – Хатуу диск, компакт диск залгах залгуур
• Universal Serial Bus – гадаад төхөөрөмжүүд залгах үүр

Дахин хэлэхэд эх хавтангийн гол ажил бол төв процессор руу бусад бүх эд ангийг (төхөөрөмж) холбох ажиллагаа юм. Сүүлийн үеийн түгээмэл тааралддаг нэг эх хавтангийн ерөнхий бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг дараах зургаас тодорхой харж болно. Зураг 1.


Сүүлийн үед гарч байгаа эх хавтангууд техник технологийн шинэ дэвшилт ололтуудыг ашиглан түүн дээрхи эд ангиуд хоорондоо нэгдэн нийлэх ажиллагаа их хийгдэж байна. Бас түүний хэлбэр загвар, хэмжээ ч янз бүрээр гарах боллоо.
Өөрөөр хэлбэл тус тусдаа байсан төхөөрөмжүүд on-board хэлбэрээр хийгддэг болсон.
On-board эх хавтангийн хувьд сайн ч талтай, муу ч талууд байдаг. Сүүлийн үед гарч байгаа эх хавтангууд бол сольж тавих буюу сайжируулахад их хялбар болсон. Одоо эх хавтан дээр байдаг чухал элементүүдийн талаар товчхон ярилцана.
Sockets & CPUs
Энд Sockets ба CPU ийн тухай энд товчхон дурьдая. Учир нь ямар ч эх хавтангийн тухай ярихад эдгээрийн тухай ярихгүй өнгөрч болохгүй. CPU бол компьютерийн хамгийн чухал елементүүдийн нэг. Түүгээр барахгүй түүнийг уураг тархи ч гэж нэрлэдэг. Энэ тухай бид өмнөх хичээлүүдээр ярьсан. Ер нь компьютерийн ажиллагааны хурдын тухай ярьж эхлэнгүүт л CPU-гийн тухай бодол бидний толгойд орж ирдэг. Үүнээс үүдээд процессорын ажиллах хурд хэдий чинээ их байна компьютерийн ажиллах хурд төдий чинээ хурдан байдаг.
Төв процессорын (CPU) байрлах үүрийг л sockets/slot гэж нэрлээд байгаа юм. Эхний үеийн PC компьютеруудад төв процессор ба эх хавтангийн хоорондох контакт хөлнүүд (pins) гагнаастай байсан. Intel фирмийн 486 процессороос хойшхи бүх процессорууд sockets/slot той болсон. Энэ байдал нь хэрэглэгч өөрөө CPU гээ солих боломжтой болсон. Sockets/slot ийг массив хэмжээгээр нь Pin Grid Array (PGA), Land Grid Array (LGA) гэж нэрлэдэг. Энэ хоёр хоорондоо ялгаатай. Эдгээрийг тодорхой үзүүлсэн хүснэгтүүд байдаг.
Chipset
Chipset бол маш олон тооны микросхемүүдийн набор цуглуулга юм. Эх хавтанд дээр гагнаастай байдаг. Өнөө үеийн PC компьютерууд North bridge буюу South bridge гэсэн хоёр гол chipset агуулдаг. Эдгээр микросхемүүд нь төв процессорыг компьютерийн бусад хэсэгтэй холбож мэдээлэл солилцох гол гүүр нь болж өгдөг.
Зураг 2. Northbridge and Southbridge



North bridge бол эх хавтангийн өмнөх хэсэгт байрлах эд ангийг төв процессор руу шууд холбодог. Энэ гүүрэн схемд санах ой, AGP буюу PCI-ийн контроллерууд холбогддог. South bridge бол North bridge-ээс удаан байдаг. Учир нь юу гэвэл түүнээс гарсан мэдээлэл North bridge ийг таарч CPU-д очдог. Энэ гүүрэн схемд цуваа болон зэрэгцээ портууд, хатуу, уян диск гэх мэт төхөөрөмжүүд холбогдоно.
Ер нь бол эх хавтан дээрхи микросхемүүдийг үйл ажиллагааны төрлөөр нь нэгтгэж нэг гэрт хйисэн хэлбэрийг Chipset гээд байгаа юм. Үнэн чанартаа бол chipset нь бас л нэг эх хавтан гэсэн үг юм.
Chipset нь хэдэн зуун сая транзистор буюу идэвхтэй элементүүдийг агуулсан маш чухал үүрэгтэй микросхем юм. Тухайвал: Төв процёссор, түүний орох гарах замууд, шуурхай буюу нэн шуурхай санах ойнууд, нэмэлт төхөөрөмжүүд болон системийн бүх төхөөрөмжүүдийг зохицуулж төв процессор руу тэдгээрийг хурдаар өндөр холбож өгөх үүрэгтэй. Chipset үйлдвэрлэгчид маш хүчтэй өрсөлдөж байна.

Тогтмол санах ой (ROM BIOS)

Энэ нь хамгийн түрүүнд POST (Power-On Self Test) гэсэн программыг ажиллуулдаг. Дараа нь үйлдлийн системийг ачаална. Үйлдлийн систем нь хүн компьютер хоёрийн холбогч үндсэн суурь программ юм. Системийн бүх тохиргоог BIOS д хадгална. Тухайвал: Системийн он, сар, өдөр, цаг, минут, уян ба хатуу дискийн төрөл, хэмжээ, системийн нууцлал паспорт, системийг хаанаас эхлүүлэх гэх мэт. BIOS setup программ гэж байдаг. Энэ программ руу орохыг тулд ихэвчлэн del товч дарж ордог.

Super I/O chip – Оролт гаралтын суурь чип

Эх хавтангийн дараагийн 3 дахь том гол микросхем бол оролт гаралтын суурь схем юм. Энэ нь компьютерийн өргөтгөлийн кардуудыг (дээр үед тус тусдаа салангад байсан) нэгтгэж нэг чип дээр хийгдсэн микросхем юм. Ихэнхи Super I/O chip бол доорхи бүрэлдэхүүнийг агуулсан байдаг.
• Уян диск контроллер
• Цуваа портын контроллер
• Параллель портын контроллер
• Гар ба хулганы контроллер
Гэхдээ сүүлийн үед энэ чип нь South bridge тэй нэгдэж хийгдэх болсон. Энэ нь олон сайн талтай болсон.

Нэн шуурхай ойнууд (Cache memory)

Төв процессор нь шуурхай санах ойгоос мэдээлэл авах бүрдээ мэдээллийг нэн шуурхай ойд байрлуулдаг. Нэн шуурхай ой нь дотоод (L1) ба гадаад (L2) гэсэн хоёр төрөлтэй. Процессор хэрэгтэй мэдээллээ эхлээд дотоод нэн шуурхай ойгоос хайна. Энэ нь процессорт хэрэгтэй мэдээллээ хамгийн хурдан авах боломж бүрдүүлнэ. Эндээс хэрэгтэй мэдээгээ олохгүй бол гадаад нэн шуурхай ойгоос хайдаг. L2 ойн нь L1 ээс удаан боловч RAM аас хавьгүй илүү хурдан юм. Эдгээр санах ойд дахь мэдээлэл байнга шинэчлэгдэж байдаг.

Дууны кард болон видео кард, сүлжээний кардад зориулагдсан суурь.(ISA/PCI/AGP bus slots)

Эдгээр нь компьютерт нэмэлт төхөөрөмж холбох боломж олгодог. Тухайвал: Модем, сүлжээний кард, видео кард, дууны кард гэх мэт. Өргөтгөлийн кард суулгах үүр гэж ч гэдэг. Энэ үүрийн тоогоор нэмэлт төхөөрөмж залгаж болно. Компьютерийг худалдаж авахдаа өргөтгөлийн сул үүрийн тоо нь цаашид таны хэрэгцээг хангах эсэхийг анхаарах хэрэгтэй юм.

Түлхүүр үгнүүд:

Processor, processor sockets, main board speed, cache memory, SIMM/DIMM memory, bus type, BOIS, from factor, main board chipset